26. juna 2026. godine počinje najstariji bosanskohercegovački festival, 45. Pozorišne/Kazališne igre u Jajcu, najznačajniji kulturni događaj u našoj zemlji. Grad Jajce otvara svoja vrata za glumce i ljubitelje pozorišta, a u 8 dana, od 26. juna do 3. jula 2026. godine, na daskama Pozorišne dvorane Doma kulture u Jajcu, u takmičarskom programu, bit će prikazano sedam predstava. Pored takmičarskog programa, ove godine očekuje vas i bogat prateći program.
Tim povodom danas su na konferenciji za medije održanoj u Muzeju književnosti i pozorišne umjetnosti u Sarajevu zvanično saopšteni rezultati selekcije ovogodišnjeg takmičarskog programa. Javnosti su se obratili Edin Hozan, načelnik Općine Jajce i predsjednik Vijeća igara, Mirza Skenderagić, selektor 45. Igra, te Fikret Čančar, direktor JU Dom kulture Jajce i direktor Festivala, naglasivši da ovogodišnji izbor donosi raznovrstan repertoar savremenih domaćih i regionalnih dramskih tekstova, uz prepoznatljiva rediteljska imena i snažne produkcije vodećih pozorišnih kuća u BiH.
Nakon što je selektor ovogodišnjih Igara Mirza Skenderagić odgledao sve prijavljene predstave, na konferenciji je zvanično i saopštio rezultate selekcije:
- “Gradonačelnik ili Ovo je predstava o Mujagi Komadini“, tekst Adnan Lugonić, režija Dino Mustafić, Narodno pozorište Mostar
- “Šine”, tekst Milena Marković, režija Milan Nešković, Narodno pozorište Republike Srpske
- “Tebe ljubi duša moja”, tekst i režija Haris Pašović, Kamerni teatar 55, East West Center Sarajevo, Narodno pozorište Sarajevo i Sarajevski ratni teatar
- “Smrtni ishod atletskih povreda“, tekst Milica Vučković, dramatizacija Bojana Vidosavljević, režija Tara Manić, Udruženje Moje Pozorište
- “Na slovo F”, tekst Lejla Kalamujić, režija Iva Milošević, Narodno pozorište Sarajevo
- “Tri boje cvekle”, tekst Nejra Babić Halvadžija, režija Irena Popović Dragović, Sarajevski ratni teatar
- “Za život cijeli”, tekst Benjamin Hasić, režija Jasenko Pašić, Sarajevski ratni teatar
Predstavljen je i stručni žiri ovogodišnjeg izdanja festivala, koji čine Nataša Gvozdenović, Anita Milićević i Mirza Ćatibušić. Posebna pažnja ove godine bit će posvećena i svečanom činu dodjele ključeva grada, koji će pripasti bosanskohercegovačkoj glumici Emini Minki Muftić, kao znak priznanja za njen doprinos pozorišnoj umjetnosti. Voditeljica okruglih stolova bit će Melida Travančić.
IZVJEŠTAJ SELEKTORA 45. POZORIŠNIH/KAZALIŠNIH IGARA BIH U JAJCU
Kamerni odjeci traume i pjesma umjesto smrti
Selekcija za 45. Pozorišne/kazališne igre Bosne i Hercegovine u Jajcu
Teško se prisjetiti selekcije Igara u Jajcu koja je u potpunosti bila sačinjena od domaćeg i/ili regionalnog dramskog odnosno književnog materijala, jer takva praksa i nije u tradiciji ovog najstarijeg bosanskohercegovačkog pozorišnog festivala, ali je jasno da bi ta selekcija zaokružila istinski festivalski povratak direktnom i intimnom suočavanju s društvenim, historijskim, kulturološkim, političkim i teatarskim pitanjima koja muče narode u BiH. Iupravo se ona „dogodila“ 45. Pozorišnim/kazališnim igrama Bosne i Hercegovine u Jajcu, što ukazuje i na aktuelnu potrebu na ovdašnjoj pozorišnoj sceni, da odgovore potraži u svome dvorištu i kod svojih ljudi, da za traumama traga u vlastitoj prošlosti, da od smrti bježi pjevajući pjesmu na jezicima čiji se osjećaji ne gube u lošim prijevodima ili rediteljskim dekonstrukcijama tuđih svjetova.
Svih sedam selektovanih predstava na različite načine se bave suočavanjem s traumama iz prošlosti – onim ratnim kolektivnim – ili do katarze pokušavaju doći ne liječeći simptome, nego otkrivajući uzroke sadašnjih tjelesnih ili psihičkih oboljenja. Međutim, iako tekstovi jesu u fokusu ovogodišnje selekcije, potrebitost za njihovim glasovima apsolutno preporučuju same izvedbe, kamerno približene gledatelju, glumački obilježene životnošću te čak i rediteljski ukomponovane u operske, muzičke ili navijačke scenske forme. Ovaj svojevrsni međujubilej donosi presjek ne samo najiskrenijih ovosezonskih predstava u BiH, koje su takve uprkos pojedinačnim i raznolikim manama, nego i pregled koji će posvećenoj i zahtjevnoj publici Igara ponuditi zaokruženo, ali i vrlo živo iskustvo, nakon kojeg ostaje bolna, ali i prkosna pjesma pročišćenja — od straha, od bolesti, od rata, jer smisao Igara jeste da se „igramo“ s unutrašnjim zlima i da izađemo kao pobjednici.
Historijski najdalje je „prokopala“ predstava Narodnog pozorišta u Mostaru, „Gradonačelnik ili Ovo je predstava o Mujagi Komadini“ autora Adnana Lugonića i
reditelja Dine Mustafića, koja se, uz “živu“ muzičku izvedbu u vojničkoj odori, a razapeta između likova Historije i Povijesti, kroz teatarski interakcijski proces i osviješteni banalni pristup, poigrava apsurdom podijeljenosti Mostara, dok uporedo „oživljavajući“ stvarnu historijsku / povijesnu ličnost, ukazuje na odlučnost kolektivnog zaborava i zaglavljenostiu političko-društvenoj kolotečini.
Predstava „Šine“, rađena po tekstu Milene Marković i u režiji Milana Neškovića, a u izvedbi ansambla Narodnog pozorišta Republike Srpske, vraća se u nešto bližu prošlost,
bira intimnost kamerne izvedbe i postavlja ključno pitanje: Može li se do kolektivne katarze doći pristupajući ratu kao univerzalnoj temi nasilja, odnosno mogu li se na taj način spasiti barem generacije koje dolaze ili je i njihov put već određen šinama, dok muzika u pozadini vreba i čeka svoj trenutak? Da se ovogodišnja selekcija može posmatrati kao jedan živi organizam, jasno ukazuju odnosi koje grade izabrane predstave, pa recimo ostvarenje „Tebe ljubi duša moja“ Kamernog teatra 55, koje autorski i rediteljski potpisuje Haris Pašović, uprkos oskudnijem, pa i površnijem rediteljskom konceptu, u budućnost gleda očima koje su prostorno i vremenski svjedočile u konkretnom ratnom okviru, odnosno opsadi Sarajeva, te koje, suočavajući se s tragičnim i tragajući za humornim, i dalje održavaju tanki plamen svijeće života.
Da li je nasilje nešto što je naslijeđeno i što se krije u svima i da li u ovakvom svijetu uopšte ima nade za ljubav iz bajke, pita se rediteljica Tara Manić u predstavi „Smrtni
ishod atletskih povreda“, nastaloj prema istoimenom romanu Milice Vučković, u produkciji Udruženja Moje Pozorište. Skrivajući likove u gledalište kamerne scene, pa
izdvajajući glavnu junakinju tragom lažne krvi na usni, ova predstava prilazi gledatelju najbliže moguće, često direktnim pogledima prenoseći unutrašnja stanja likova i intimizirajući nasilje do granice psihičkih pucanja. Izvodeći psihičko nasilje na veliku scenu, u psihijatrijsku bolnicu kao mikrosvijest, predstava „Na slovo F“, koju je prema
drami Lejle Kalamujić, na scenu Narodnog pozorišta Sarajevo postavila rediteljica Iva Milošević, nastavlja „razgovor“ unutar selekcije i stilizirajući dokumentarne ispovijesti, podstiče gledatelja na vlastito prisjećanje i provjeravanje, a onda i na suočavanje sa primljenim ili datim uvredama i napadima.
Iako ova predstava završava smrću, ona pokazuje da smrt nije konačno odredište i da postoji neko šarenilo izvan bjeline, a to nešto umjesto smrti pronalazi i predstava
Sarajevskog ratnog teatra, „Tri boje cvekle“, autorice Nejre Babić Halvadžije i kompozitorice i rediteljice Irene Popović Dragović. U ovoj intimnoj operi zasnovanoj na
ličnom iskustvu, operska raskoš i teatarska spektakularnost su okrenute ka unutra, odakle se nastoji osloboditi potisnuti osjećaj, a ono u dramskom obliku neizrecivo, prepustiti pjevanju koje opet, tragično lišava patetičnog, koje stvarnost pretvara u san, koje nastoji pronaći pjesmu umjesto boli, a da to nije sama prolaznost života. Pjesmom sve počinje i sve završava, jer pjesma jeste najsnažniji čin prkosa, pa čak iako njena poruka nije nikome direktno upućena, a koja pjesma bolje najavljuje pobjedu nego li ona navijačka, o voljenom fudbalskom klubu, koju na kraju predstave „Za život cijeli“, Sarajevskog ratnog teatra, dramatičara Benjamina Hasića i reditelja Jasenka Pašića, zapjevaju zajedno i publika i akteri. Pobjeda ima raznoraznih, dobrog nad zlim, mira nad ratom, ljubavi nad nasiljem, zdravlja nad bolešću, budućnosti nad prošlošću, a iako ove predstave ne slave svaku od njih, one barem održavaju trijumf teatra dok se izvan globalnih pozorišnih zidina pjeva u ime smrti.
Selektovane predstave za 45. Pozorišne/kazališne igre Bosne i Hercegovine u Jajcu:
- Gradonačelnik ili Ovo je predstava o Mujagi Komadini, tekst Adnan
Lugonić, režija Dino Mustafić, Narodno pozorište Mostar - Šine, tekst Milena Marković, režija Milan Nešković, Narodno pozorište
Republike Srpske - Tebe ljubi duša moja, tekst i režija Haris Pašović, Kamerni teatar 55, East West
Center Sarajevo, Narodno pozorište Sarajevo i Sarajevski ratni teatar - Smrtni ishod atletskih povreda, tekst Milica Vučković, dramatizacija Bojana
Vidosavljević, režija Tara Manić, Udruženje Moje Pozorište - Na slovo F, tekst Lejla Kalamujić, režija Iva Milošević, Narodno pozorište
Sarajevo - Tri boje cvekle, tekst Nejra Babić Halvadžija, režija Irena Popović Dragović,
Sarajevski ratni teatar - Za život cijeli, tekst Benjamin Hasić, režija Jasenko Pašić, Sarajevski ratni teatar
Mirza Skenderagić
Mirza Skenderagić je rođen u Sarajevu 1986. godine. Diplomirao je žurnalistiku na Fakultetu političkih nauka u Sarajevu 2009. godine, a 2018. dramaturgiju na Akademiji scenskih umjetnosti, također u Sarajevu. Dobitnik je stipendije Fondacije Karim Zaimović za 2014. godinu. Njegov dokumentarni film “Ja mogu da govorim” osvojio je Zlatnu jabuku na 13. bosanskohercegovačkom filmskom festivalu u New Yorku te priznanje na Pravo Ljudski Film Festivalu 2016. godine, a iste godine je ovaj film nagrađen prvom nagradom na festivalu u Slavonskom Brodu. Za dramu “Probudi me kad završi“ 2016. godine osvojio je Heartefactovu nagradu za najbolji regionalni savremeni angažovani dramski tekst, a pod njenim nazivom je objavljena prva zbirka savremene bh. drame na poljskom jeziku. Njegova drama “A drveće smo sanjali” je 2021. godine izabrana među pet najboljih tekstova na Heartefactovom konkursu, te je izabrana u uži krug nagrade “Alija Isaković”. Sa tekstom “Baci je Putine i budi precizan” je po drugi put pobijedio na Heartefactovom konkursu, postavši tako jedini dvostruki pobjednik ovoga najvažnijeg regionalnog konkursa i jedan od najnagrađivanijih dramskih autora svoje generacije.
Također, jedan je od pobjednika konkursa „Priče sa balkona, priče sa Balkana“, koji je rezultirao zbirkom najboljih balkanskih kratkih drama. Nagradu za najbolji originalni tekst monodrame na 5. izdanju Regionalnoga festivala malih teatarskih formi “inBox” odnio je Skenderagićev tekst „Nemoj sve prokockati“. Većina njegovih drama je doživjela javna čitanja u regionu, a ovdje se posebno može izdvojiti učešće na 3. “Dramadžiluku” sa tekstom “Ppl”. Jedan je od autora u predstavi “Kako smo se smijali” koja je premijerno izvedena u Berlinu. Potpisuje i dramatizaciju i dramaturgiju za predstavu “Konačari” Narodnog pozorišta Sarajevo, koja je uvrštena u selekciju 42. izdanja Pozorišnih/Kazališnih igara u Jajcu, gdje je osvojila i dvije nagrade. Na ovome najstarijem bh. festivalu je učestvovao i 2023. godine, kao član stručnog žirija.Od 2019. godine je član redakcije Dramskog i dokumentarnog programa Radija Bosne i Hercegovine. Napisao je i režirao nekoliko desetina radiodrama. Dobitnik je nagrade “Nino Ćatić” za radiodramu “Molitva za smrt”. Bio je i dvostruki selektor Mostarske liske, moderator okruglih stolova na festivalu FEDRA u Bugojnu, voditelj Radionice za književnu kritiku festivala Bookstan, jedan od mentora regionalne Radionice filmske kritike u Herceg Novom, a redovni je član Tima kritike Festivala MESS. Objavio je veliki broj autorskih tekstova, studija, eseja, filmskih i teatarskih kritika, recenzija, a autor ili koautor je i dugogodišnjih emisija i rubrika posvećenih filmskoj i teatarskoj kritici, kao što su Radio kritika, Iza scene, Nedjeljna kritika, Kratki rezovi, Vertikalni štrih, Bez spoilera, molim!, koje se mogu pratiti u programima BHRT-a. Trenutno se smatra najrelevantnijim teatarskim i filmskim kritičarem u BiH.
